Bij Wijken Gezonder geloven we in de kracht van sterke, vitale wijken waarin zorg, welzijn en gemeenten naadloos samenwerken rondom de inwoner. Maar hoe bouw je zo’n partnerschap succesvol op vanaf de grond? En hoe zorg je dat de wil om te veranderen op papier ook écht leidt tot impact op de werkvloer? Samenwerken in de wijk is een prachtig streven, maar in de praktijk vraagt het om lef, ontrafelen en vooral: bouwen op vertrouwen. De onderstaande inzichten zijn geïnspireerd op de ervaringen die zijn opgedaan voor en tijdens de ontwikkeling van WASSKRACHT in Wassenaar. Jennifer Harteveld begeleidt dit proces als voorzitter van het wijksamenwerkingsverband en werkt daarnaast vanuit Ontzorgt Management & Advies aan organisatieontwikkeling en netwerkzorg.
1. Elkaar leren kennen
Vrijwel iedere organisatie onderschrijft het belang van samenwerking. Maar een effectief WSV opzetten begint niet met het aanschuiven aan nóg een extra overlegtafel. Echte verandering start wanneer we eerlijk durven te kijken naar wat er nu al ligt.
Hoeveel overleggen bestaan er al in de wijk? Wie is met hetzelfde bezig zonder het van elkaar te weten? En hoeveel kostbare tijd verliezen we doordat processen naast elkaar lopen in plaats van met elkaar? Een WSV bouwen begint met ontrafelen, begrijpen, afbakenen en het pakken van gezamenlijk eigenaarschap. Dat vraagt om de moed om over de grenzen van de eigen organisatie heen te kijken en soms iets los te laten. Niet vanuit verlies, maar omdat het gezamenlijke wijkbelang groter is dan het eigen eiland.
2. Maak concrete keuzes en durf de lastige vragen te stellen
Tijdens de eerste bijeenkomsten van WASSKRACHT bleek hoe belangrijk het is om niet te blijven hangen in abstracte ambities. Er is bewust gekozen om direct te starten met een samenwerkingsovereenkomst waarin juist de ingewikkelde vragen centraal stonden:
- Hoe verdelen we de verantwoordelijkheden?
- Wat doen we als we er samen even niet uitkomen?
- Hoe borgen we de continuïteit wanneer afgevaardigden wisselen?
- En hoe zorgen we ervoor dat samenwerking méér wordt dan alleen een periodiek overleg?
Om de samenwerking direct concreet vorm te geven, heeft het WSV besloten om ouderenzorg als eerste prioriteit te omarmen. De komende periode neemt het WSV de bestaande processen kritisch onder de loep: waar zit overlap, waar gaat capaciteit verloren en waar kunnen zorg en welzijn elkaar versterken? Verandering begint niet aan de bestuurstafel, maar bij de professionals op de werkvloer én bij de inwoner die dagelijks ervaart hoe de ondersteuning georganiseerd is.
3. Leid professionals op voor het netwerk, niet voor het eiland
De complexiteit in de wijk is groot. Een inwoner ontvangt vaak gelijktijdig ondersteuning van de huisarts, wijkverpleging, welzijn, de gemeente en mantelzorgers. Geen enkele organisatie kan dit alleen oplossen. Dat organisaties investeren in hun eigen medewerkers en processen is logisch en noodzakelijk. Sterke organisaties vormen immers de basis van een sterk netwerk. Tegelijkertijd vraagt de maatschappelijke opgave om een aanvullende competentie: samenwerken over organisatiegrenzen heen.
Durven we professionals ook op te leiden voor de werkelijkheid waarin zij opereren? Leren we hen hoe ze over organisatiegrenzen heen samenwerken, elkaars expertise benutten en gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de inwoner? Sterke organisaties blijven essentieel, maar de toekomst van zorg en welzijn ligt in het krachtig verbinden van de eigen organisatie mét het netwerk.
Wanneer professionals elkaar kennen, begrijpen en vertrouwen, profiteert uiteindelijk vooral de inwoner van een samenhangende aanpak.
4. Breng ambitie, belangen en verwachtingen op één lijn (Common Eye-model)
Waar begin je als de neuzen dezelfde kant op moeten? Vaak starten we met een mooie, gezamenlijke ambitie. Maar hebben we op alle niveaus wel hetzelfde beeld bij die ambitie?
Op uitvoerend niveau lijkt de samenwerking vaak volstrekt logisch. Op tactisch niveau ontstaan meestal de eerste operationele verschillen. En op strategisch niveau blijken verwachtingen, verantwoordelijkheden en organisatiebelangen soms verder uit elkaar te liggen dan gedacht. Daarom is het belangrijk niet alleen de ambitie te bespreken, maar ook expliciet stil te staan bij verwachtingen, belangen, cultuur en de praktische uitvoerbaarheid van de samenwerking.
Om dit te voorkomen, zijn procesmodellen zoals het Common Eye Samenwerkingsmodel waardevol. Dit model helpt partners om niet alleen een gedeelde ambitie te formuleren, maar ook expliciet te maken welke belangen, verwachtingen en verantwoordelijkheden er leven binnen de samenwerking. Juist door het gesprek te voeren op strategisch, tactisch én uitvoerend niveau ontstaat een gezamenlijk beeld van wat de samenwerking moet opleveren en wat daarvoor nodig is.
Vragen die daarbij helpen zijn:
- Hebben we daadwerkelijk dezelfde ambitie voor ogen?
- Wat betekent die ambitie voor bestuurders, managers en professionals?
- Welke belangen spelen er bij de verschillende partners?
- Waar vinden we elkaar moeiteloos?
- En waar kunnen later misverstanden, vertraging of frictie ontstaan?
Juist door deze vragen in een vroeg stadium te bespreken ontstaat wederzijds begrip en groeit het vertrouwen dat nodig is om samen te veranderen.
Samenwerken begint bij vertrouwen
Binnen zorg, welzijn, de gemeente en het onderwijs spreken we nog vaak een andere taal. Daarom is de belangrijkste eerste investering: elkaar leren kennen, begrijpen wie welke rol heeft en samen ontdekken wat écht nodig is in de wijk. Samenwerking begint niet bij systemen. Samenwerking begint bij vertrouwen. En vooral door steeds dezelfde vraag te blijven stellen: Wat betekent dit voor de inwoner van Wassenaar? Samenwerking is geen doel op zich. Uiteindelijk draait het erom dat inwoners merken dat professionals elkaar sneller weten te vinden, beter samenwerken en ondersteuning beter op elkaar afstemmen.
Praktische inspiratie voor de wijk
Ben je op zoek naar praktische werkvormen voor wijkgericht samenwerken? In de whitepaper De kracht van samenwerken in de wijk van het ROS-netwerk vind je inspirerende voorbeelden en direct toepasbare handvatten. Op pagina 18 staan verschillende werkvormen die helpen om professionals, inwoners en organisaties met elkaar te verbinden.
Een mooi praktijkvoorbeeld uit een van de bij Wijken Gezonder betrokken wijksamenwerkingsverbanden is de wijksafari in Rijswijk. Tijdens deze tocht bezoeken professionals uit zorg, welzijn en de gemeente elkaar op locatie. Zo leren zij elkaars aanbod beter kennen, ontstaan nieuwe verbindingen en vinden inwoners sneller de juiste ondersteuning. Lees ook het artikel Wijkgericht samenwerken in Rijswijk.
Denk mee en praat mee!
Welke vragen stellen jullie aan de voorkant om het scherpe startpunt van een samenwerking te bepalen? En bereiden we onze professionals al voldoende voor op het netwerk waarin zij het verschil moeten maken? Wil je eens van gedachten wisselen over wijkgericht samenwerken of de stappen binnen jouw wijk? Neem dan gerust contact met ons op!